Thí nghiệm tâm lý gây chấn động lịch sử : Con người có thể hành ác bất chấp trái với lương tâm

Vào những năm 1960, tại một tầng hầm ở Đại học Yale, nhà tâm lý học Stanley Milgram đã làm một thí nghiệm rất thú vị và gây tranh cãi khá lớn trong công chúng lúc bấy giờ. Kết quả thí nghiệm này chỉ ra: chúng ta ai cũng có mảng tối trong tâm hồn, người ta hoàn toàn có thể gây ra nỗi đau cho người khác bằng việc nghe theo chỉ đạo của những người có cao hơn.

Năm 1961, Milgram cùng các cộng sự đăng quảng cáo tuyển người tham gia một cuộc thí nghiệm về “tác động của hình phạt đối với việc học” với giá 4 USD/giờ. Tổng cộng 40 người tham gia mà không hề biết rằng mình sắp bước vào một trải nghiệm kinh hoàng.. người tham gia đóng vai “giáo viên” sẽ đặt câu hỏi cho “”. Cả hai ngồi ở 2 phòng khác nhau và chỉ liên lạc qua bộ đàm. “Giáo viên” lần lượt đặt câu hỏi và mỗi lần “” trả lời sai, “giáo viên” sẽ được người giám sát thí nghiệm yêu cầu nhấn nút gây giật điện để trừng phạt “” với cường độ lớn dần, tối đa là 450 volt. Dĩ nhiên, “giáo viên” không hề biết rằng chẳng có ai bị điện giật cả và “” là người trong nhóm của Milgram, giả vờ kêu la đau đớn hoặc đập vào tường van xin dừng thí nghiệm.

Trong suốt thí nghiệm, các “giáo viên” tỏ ra không thoải mái và vô cùng lo lắng. Có người liên tục quệt mồ hôi trán, người thì gắng cười to một cách gượng gạo hoặc khóc lóc hỏi thăm tình trạng của “học viên”. Tuy nhiên, không có ai tỏ ý muốn ngừng lại trước mức 135 volt. Khi đến gần mức 300 volt, một số người xin dừng thí nghiệm và trả lại tiền. Tuy nhiên khi được người giám sát đốc thúc và trấn an rằng sẽ không phải chịu trách nhiệm gì khi xảy ra bất trắc thì họ lại tiếp tục nhấn nút bất chấp những tiếng gào thét từ phòng bên kia.

Kết quả cuối cùng là chỉ có 14 trong số 40 “giáo viên” kiên quyết dừng thí nghiệm trước mức tối đa 450 volt, tức có đến 65% số người tham gia đi đến tận cùng. Trong khi đó, trước khi thực hiện thí nghiệm, Giáo sư Milgram đã thăm dò thử ý kiến của nhiều sinh viên năm cuối khoa tâm lý cũng như các đồng nghiệp và ai cũng cho rằng sẽ có rất ít người chịu nhấn nút từ sau mức 300 volt. Nhiều năm sau đó, Milgram cũng như một số chuyên gia khác tiến hành hàng trăm thí nghiệm tương tự và kết quả là chưa đến phân nửa số người tham gia quyết định bỏ cuộc. Từ đó, ông đưa đến kết luận dưới sức ép mệnh lệnh của những người có quyền, khi tự cho rằng bản thân không phải chịu trách nhiệm thì con người có thể gây ra những hành động độc ác, gây tổn thương đến người khác dù biết rằng chúng trái với niềm tin và đạo đức.

Xem thêm:  Tiếng cười khiến bạn làm việc tốt hơn

Thuyết phục một người làm điều xấu, dễ hơn bạn tưởng!

Thông qua một nghiên cứu mới, điều này phụ thuộc vào việc người đó cảm thấy mình bị kiểm soát bao nhiêu hoặc những sự của họ bị điều khiển như thế nào. Hành vi trên được gọi là “ý thức cơ quan”, là thứ có ảnh hưởng đến cách mà bộ não xử lý kết quả các hành vi đó.

Những nhà nghiên cứu đã đưa thí nghiệm của Stanley Milgram đi xa hơn một bước, và hiện tại, họ cung cấp một bằng chứng mới có thể giúp giải thích tại sao người ta có thể dễ dàng bị ép buộc làm điều xấu.

Thông qua nghiên cứu bởi các nhà khoa học từ đại học London và đại học Libre de Bruxelles ở Bỉ, khi một vài người ra lệnh cho chúng ta làm điều xấu, vào thời điểm ấy, thực chất chúng ta sẽ cảm thấy bản thân không phải chịu trách nhiệm gì cho những hành động ấy vì , chúng ta chỉ là người làm theo lệnh, còn người chịu trách nhiệm là người đã ra lệnh.

Patrick Haggard đến từ đại học London đã cho rằng:

Khi chúng ta bị bắt buộc làm vài thứ, trách nhiệm gánh chịu hậu quả của hành động đã được giảm đi.

Con người thường xuyên khẳng định rằng mình không phải chịu trách nhiệm cho một hành động nào đó bởi vì họ “chỉ làm theo lệnh.” Nhưng một câu hỏi đặt ra rằng: “Người ta nói về việc không phải chịu trách nhiệm cho những hành động của mình để tránh bị trừng phạt; hay việc làm theo lệnh này có thể giúp họ thay đổi những cơ bản khi phải đứng ra chịu trách nhiệm hay không?”

Xem thêm:  “Bình tĩnh sống để không vội vã sống, để rồi bỏ lỡ sống”

Haggard và đồng nghiệp của mình nghiên cứu về câu trả lời cho câu hỏi này bằng việc đo lường một hiện tượng được gọi là “ý thức cơ quan.” Đây là cảm xúc được gây ra bởi tác động bên ngoài đối với những hành động mà một người có.

Ông và cộng sự xác định rằng khi bị ép buộc hành động có ảnh hưởng nặng nề đến người khác, một cá nhân sẽ trải qua sự giảm ý thức cơ quan, thay đổi nhận thức của họ về nguyên nhân và hậu quả với hành động mà mình gây ra.

Trong một nghiên cứu mới, được xuất bản ở tờ báo Current Biology, các nhà nghiên cứu đã tiến hành một chuỗi các thí nghiệm. Đầu tiên, một đại lý sẽ gây ra cho nạn nhân một nỗi đau thể chất hoặc sự tổn hại tài chính, sau đó người này phải quyết định lựa chọn sống trong ép buộc hay .

Tiếp đó, những người tham gia này sẽ buôn bán ở nhiều nơi, vì vậy họ có thể biết chính xác những gì tổn hại đến mình. Ở phần thứ 2 của thí nghiệm, các nhà nghiên cứu phân tích những ảnh hưởng hoạt động của não ở trong tình trạng được tự do lựa chọn và sống trong ép buộc.

Thông qua tờ EurekAlert:

“Thật thú vị, sự ép buộc cũng làm giảm quá trình xử lý của dây thần kinh gây ra kết quả hành động của một người. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng việc một người bị ép buộc cho rằng mình không phải chịu trách nhiệm gì về hành động đó thực chất tương đương với sự thay đổi những cảm xúc cơ bản của trách nhiệm – không chỉ là những nỗ lực để tránh các hình phạt xã hội.

Xem thêm:  Lễ Vu Lan: Những câu chuyện về sự hy sinh của mẹ

Haggard nói rất thú vị khi tìm ra một vài người cảm thấy dễ dàng khi làm theo lệnh của người khác.

“Khi cảm nhận được “ý thức cơ quan”, bạn sẽ cảm thấy có trách nhiệm cho những hành động của mình và – bạn sẽ thay đổi điều đó ở nơi bạn làm và kết quả bạn tạo ra.

Trong nghiên cứu khoa học của loài người, thí nghiệm Milgram về sự tuân thủ mệnh lệnh một cách mù quáng và của cái ác đã chứng minh một điều bên trong mỗi con người đều có một mảng tối. Thí nghiệm trên phải chăng cho thấy sự suy đồi về đạo đức của con người?

Tác giả Arendt trong cuốn sách Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil (tạm dịch: Eichmann ở Jerusalem – Báo cáo về sự tầm phào của cái ác), đã viết: cái ác không phải thứ gì đó ghê gớm, cao xa. Nó tồn tại trong mỗi con người và có thể trỗi dậy khi điều kiện cho phép mà bản thân chúng ta cũng không nhận ra.

Những người ủng hộ cho rằng khái niệm của Arendt có thể giải thích cho những thảm kịch lớn nhất trong lịch sử nhân loại và mang ý nghĩa cảnh báo sâu sắc. Như nhân vật Giáo sư Milgram nói trong phim Experimenter: “Chúng ta đều là những con rối và có lẽ nhìn ra được sợi dây là bước đầu tiên để đi đến tự do”.

Theo Loihayydep.net

Đánh giá bài viết