Bên cạnh những phát minh vĩ đại, những thiên tài này đã nhắn gửi hậu thế một điều vô cùng giá trị

Albert Einstein, Nikola Tesla hay Leonardo da Vinci được biết đến là những con người vĩ đại của thế giới. Tuy nhiên, đằng sau những công trình khoa học hay những giá trị nghệ thuật đặc sắc mà họ để lại, còn có một điều vô cùng ý nghĩa mà ít ai nhắc đến, đó chính là tính cách vô cùng kì lạ của những thiên tài này. Liệu hậu thế chúng ta sẽ học được gì từ những bộ óc kì dị này để phát huy ưu điểm trong tính cách của mình?

Albert Einstein chơi đàn violon vào năm 1931.

Einstein là cha đẻ của thuyết tương đối. Nhiều đột phá khoa học của ông được khởi nguồn trong những lúc ông đang mơ màng. Ông nổi tiếng là người hay quên, không để ý tới những chuyện xung quanh, và với những suy nghĩ không theo khuôn khổ của mình, ông đã đưa ra nhiều khám phá về vũ trụ đi trước thời đại rất nhiều năm.

Mọi người đều có thể thấy rằng giữa những suy nghĩ sáng tạo và hành vi kì dị là có liên hệ với nhau. Plato diễn đạt điều này như là “sự điên rồ thần thánh”; còn Aristotle nhận thấy rằng những người có tư tưởng sáng tạo thường hay rơi vào những trạng thái phiền muộn.

Các nghiên cứu khoa học gần đây cũng cho thấy điều tương tự. Những đặc điểm như phân tâm, mệt mỏi, u sầu, gặp khó khăn về tinh thần có liên quan chặt chẽ với sự sáng tạo. Trong nhiều nghiên cứu cho thấy sự rối loạn lưỡng cực (bipolar disorder) là có liên hệ tới tính cách nghệ sĩ.

Ι“Tất cả chúng ta đều có những điểm yếu và điểm mạnh nhất định.“Ι

— Dr. Gail Saltz —

Bác sĩ tâm lý và là tác giả nổi tiếng Dr. Gail Saltz đã nghĩ tới sự liên hệ này khi bà còn nhỏ. Sự quan tâm của bà tới vấn đề này khởi nguồn từ người em trai của mình, chính là nhà thiên văn học Adam Riess, người đã được trao giải Nobel vật lý vào năm 2011. Sự hiếu kì và luôn tự đặt câu hỏi của người em trai đã làm cho bà Saltz muốn biết tư duy của em trai mình làm việc như thế nào.

“Sự tò mò của em trai tôi biểu hiện rất rõ ràng, và gây ấn tượng rất mạnh đối với tôi,” Saltz trả lời với Epoch Times. “Sự khao khát tìm hiểu là điều rất quan trọng.”

Quyển sách mới của Saltz, “Sức mạnh của sự khác biệt: Liên hệ giữa sự rối loạn và tài năng thiên bẩm“, khảo sát về các tính cách độc đáo và những nỗ lực đằng sau những nhà tư tưởng vĩ đại nhất của thế giới. Cuộc điều tra của bà xem xét những ví dụ trong lịch sử, những báo cáo khoa học gần đây và những người đã từng trải qua chứng trầm cảm, khó đọc, chứng tự kỷ, và các rào cản tâm lý khác nhưng đã làm được những điều vĩ đại.

Bà nói: “Nhiều người đạt được vị trí đứng đầu trong các lĩnh vực bởi vì não của họ làm việc một cách khác thường. Điều đó không phải ngẫu nhiên. Đó là sự khác biệt để làm nên những khả năng đặc biệt và kì tích của họ.”

Sức mạnh của sự khác biệt

Trên thế giới, có nhiều nghệ sĩ gặp nhiều đau khổ hay các giáo sư bị đãng trí xuất hiện đều không phải ngẫu nhiên. Thiên tài và sự lệch lạc thường đi đôi với nhau. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng thiếu sót trong một số khu vực nhất định của não bộ thông thường sẽ tạo ra khả năng nhận thức rõ ràng hơn ở một khía cạnh khác. Giống như nguyên lí âm dương của người Trung Quốc cổ xưa, một phần mạnh thường đi kèm với một phần yếu để bù lại.

Ví dụ, rối loạn tăng động thái quá (Attention deficit hyperactivity disorder – ADHD) được xác định bởi sự rối loạn chức năng điều khiển và không kiểm soát được cảm xúc của mình. Trái ngược với nhiều cách nghĩ, những người bị triệu chứng này lại có khả năng tập trung – họ có khả năng tập trung rất cao – nhưng họ không thể luôn luôn kiểm soát mục tiêu tập trung của họ. Điều này có thể gây ra những vấn đề trong lớp học. Ví dụ như Einstein với tâm lí trôi dạt, phân tâm cũng có thể tạo ra những ý tưởng xuất sắc hay có thể thấy nhìn một vấn đề từ một góc nhìn mới.

Albert Einstein vào năm 1929.

Không chỉ vậy, trong cuốn sách Sức mạnh của sự khác biệt của bà Saltz có hẳn một chủ đề rõ ràng về những ưu và khuyết điểm của con người. Bà lấy ví dụ là tiến sĩ Beryl Benacerraf, một giáo sư nghiên cứu lâm sàng ở Đại Học Harvard và cũng là một chuyên gia nổi tiếng thế giới về chụp X-quang.

Khi Benacerraf còn trẻ, bố mẹ và giáo viên của cô không hiểu vì sao một đứa trẻ thông minh như cô lại gặp vấn đề về đọc chữ và kết quả làm bài kiểm tra cũng rất tệ. Nhiều người cho rằng cô hẳn là rất lười biếng. Sau nhiều năm thất vọng, Benacerraf phát hiện ra cô mắc chứng khó đọc – một khiếm khuyết trong việc học tập khi mà lúc đọc các chữ trở nên lộn xộn và rất khó để nhận ra các dòng chữ.

Mặc dù vậy nhưng Benacerraf đã đạt được rất nhiều thành công. Khi cô theo học Trường Y Harvard, cô học cách ghi nhớ thông tin bằng cách nhìn các biểu mẫu và đồ thị thay vì đọc văn bản. Chính khả năng nhận biết các hình mẫu một cách phi thường đã giúp cô trở thành một chuyên gia trong lĩnh vực chụp X-quang.

Trong khi chứng khó đọc đem lại nhiều phiền phức trong việc đọc chữ thì nó lại giúp Benacerraf có được khả năng điều chỉnh tầm nhìn ngoại biên tốt hơn. Điều này cho phép cô có thể phát hiện ra những điểm bất thường mà rất khó phát hiện trên các bản scan và giúp cô có những đột phá trong việc nhận biết các biểu hiện của bệnh Down trước khi sinh.

Thành công là khi biết nhận ra ưu điểm để phát triển và biết nhược điểm để khắc phục

Trong số những bộ não đặc biệt, ví dụ như trường hợp của Benacerraf, thì đây như là một quy luật chứ không còn là trường hợp ngoại lệ. Saltz cũng đưa ra nhiều ví dụ trong đó những ưu điểm và khuyết điểm của các cá nhân trí tuệ cao là song hành cùng nhau.

Saltz tin rằng hầu hết những bộ não của chúng ta cũng hoạt động theo cách tương tự, tuy nhiên các thiên tài thì thường thể hiện ra tính cực đoan mạnh hơn. Chúng ta thường giỏi ở một điều nào đó và kém ở những lĩnh vực khác. Chúng ta có xu hướng muốn đề cao điểm mạnh và giấu đi những điểm yếu của mình. Tuy nhiên, cả hai mặt sẽ tạo nên con người chúng ta.

Mặc dù gặp khó khăn với những khuyết điểm của mình, nhưng với những người được Saltz phỏng vấn, họ đều nói rằng sẽ không bao giờ từ bỏ khiếm khuyết của mình. Họ coi đó như là một phần làm nên bản thân họ.

“Tôi không biết nếu không bị chứng khó đọc thì tôi có thể có đạt được những thành tựu ở các lĩnh vực khác không,” Benacerraf trả lời Saltz. “Tôi đã gặp rất nhiều khó khăn và tôi đã phấn đấu hết mình để cải thiện nó.”

Leonardo de Vinci là có một đầu óc vô cùng sáng tạo và có những ý tưởng luôn đi trước thời đại

Chúng ta học được nhiều thứ từ những khó khăn thử thách trong cuộc sống – đó là cách chúng ta trưởng thành. Chịu đau khổ có thể xây dựng khả năng phục hồi và đồng cảm, đây là điều quý giá cho những người sáng tạo. Tuy nhiên, Saltz cho biết, nếu quá nhiều đau khổ và bản thân không nhận thấy rõ mục tiêu, thì cuối cùng chúng ta sẽ thất bại. Chúng ta có thể bỏ lỡ mất cơ hội để phát huy thế mạnh vì chúng ta thường xuyên bị cản trở bởi những yếu điểm.

Saltz nói, điều quan trọng đó là tìm ra cách để có thể đạt được hiệu quả. Trong khi việc tìm ra những yếu điểm là quan trọng thì chúng ta cũng cần thời gian để tìm ra những thế mạnh của bản thân – đặc biệt là ở những năm đầu khi bộ não chúng ta dễ hình thành phương thức tư duy nhất.

Hãy nuôi dưỡng tài năng bên trong bạn

Saltz cho rằng có nhiều tài năng tiềm ẩn trên thế giới mà không bao giờ được thể hiện ra. Có nhiều nhân tố góp phần vào sự mất mát này. Hệ thống giáo dục – ngày càng dựa vào những hệ thống kiểm tra đã được chuẩn hoá để đánh giá – có thể là một trong những nguyên nhân gây ra điều này.

Saltz cho biết: “Các hệ thống giáo dục tin rằng tất cả chúng ta nên giỏi tất cả mọi thứ. Chúng ta đã chuẩn hoá các bài kiểm ở mọi khía cạnh, nhưng cách này không thể phản ánh được rằng những người này, nếu không phải nói là hầu hết, đều là những người có suy luận tốt – chúng ta rất giỏi ở một phương diện gì đó và cũng có thể yếu kém ở một lĩnh vực khác”.

Những bằng chứng khoa học cho vấn đề này có thể được tìm thấy trong Dự án kết nối con người (Human Connectome Project), một trong những nỗ lực nghiên cứu nhằm tìm hiểu hoạt động của mạng neuron trong não bộ. Phát hiện đáng chú ý nhất hiện tại cho thấy rằng bộ não của tất cả chúng ta khác nhau rất nhiều. Không chỉ giữa những người thường và các thiên tài mà còn giữa tất cả mọi người.

“Ví dụ, vào thời Rome cổ đại, một thiên tài không phải là một người thường, mà là người truyền ý tưởng từ một cảnh giới khác.”

Saltz cho biết: “Cũng có những sự khác nhau giữa các bộ não. Nhưng điều này không đồng nghĩa với sự khác biệt giữa một bộ não bình thường và một bộ não bất thường.”

Các phương pháp giáo dục thường đào tạo học sinh theo một khuôn khổ nào đó nhưng có rất nhiều người không phù hợp với cái khung nhỏ bé này. Để có một mô hình giáo dục tốt hơn, đặc biệt cho những học sinh sáng tạo, Saltz đề cập đến tác phẩm của Kevin Pelphrey, giám đốc phòng nghiên cứu khoa học neuron ở Trường Y Yale. Pelphrey tin rằng phần lớn thời gian của học sinh trong lớp nên giành cho việc khám phá và phát triển điểm mạnh và giảm bớt việc cải thiện điểm yếu của chúng.

Mô hình này có thể đã giúp Einstein giảm bớt rất nhiều khó chịu. Ông nổi tiếng với việc có mâu thuẫn với hệ thống trường học và nổi loạn với những ràng buộc ở trường. Ông giỏi toán và khoa học nhưng lại dở ở các môn khác. Một giáo viên nổi tiếng từng nói rằng ông không bao giờ làm gì nên hồn cả.

Einstein cho rằng ông có thể chịu đựng tất cả những phán xét tiêu cực từ người khác, nhưng hiếm có người có thể làm được như ông. Tác giả từng đạt giải xuất sắc, John Irving đã lớn lên với suy nghĩ rằng mình là một người “lười biếng” và “ngu ngốc” bởi vì giáo viên của anh ta đã bảo với anh ta như vậy. Nếu không có được sự động viên giúp đỡ từ huấn luyện viên đấu vật, có lẽ ông đã phải bỏ học.

“Lúc đó, tôi chỉ đơn giản là chấp nhận những gì người khác cho là đúng – và tôi đã gặp nhiều khó khăn, tôi thật ngốc nghếch”, ông nói với Saltz.

Một rào cản khác khi học cách làm việc với một bộ óc độc đáo đó là sự kì thị của xã hội đối với những rối loạn tâm lý. Chúng ta thích những phần thiên tài nhưng có xu hướng tránh xa những rối loạn tâm lí thường đi kèm với nó.

Một phần của vấn đề này đến từ dư luận và sự khó chịu với các nhãn dán như tâm thần phân liệt, rối loạn tâm lý, hay trầm cảm. Các nhà phê bình tâm lý học hiện đại cũng đề cập tới xu hướng của kỉ luật trong việc chẩn đoán của họ, nó có tác động đến những hành vi quá khác thường.

“Chúng ta đã tạo ra những khuôn khổ bởi đây là cách mà chúng ta giao tiếp với nhau. Nhược điểm của nó là đã tạo ra khoảng cách và làm họ cảm thấy xấu hổ”, Saltz cho biết. “Nhưng điều này đang dần được cải thiện. Ngày càng có nhiều người nhận thức ra sự đa dạng trong tâm lí của con người chúng ta.”

Có lẽ thế giới không biết được gánh nặng của thiên tài

Trong quyển sách “Big Magic“, tác giá nổi tiếng Elizabeth Gilbert (nổi tiếng với “Eat, Pray, Love”) cho rằng ý tưởng hiện đại về thiên tài tập trung nhiều vào cá nhân, điều này có xu hướng sẽ huỷ hoại sức khỏe tinh thần của họ.

“Nó giống như yêu cầu ai đó nuốt mặt trời,” Gilbert phát biểu trong một cuộc nói chuyện TED talk 2016. “Nó hoàn toàn huỷ hoại và bóp méo cái tôi, và tạo ra những mong ước không thể kiểm soát được về mặt hiệu quả. Và tôi nghĩ áp lực này đã huỷ đi rất nhiều nghệ sĩ trong vòng 500 năm qua.”

Khi văn hoá hiện đại xem thiên tài giống như một đặc điểm sẵn có ở một cá nhân đặc biệt, thì người xưa tin rằng những ý tưởng lớn đều đến từ một thế giới khác. Ví dụ, vào thời Rome cổ đại, một thiên tài không phải là một người thường, mà là người truyền ý tưởng từ một cảnh giới khác.

Tesla được xem là một kẻ điên rồ vĩ đại đã cống hiến rất nhiều văn minh cho thế giới

Nói cách khác, một người có những khả năng đặc biệt không được xem là một thiên tài; đúng hơn, anh ấy chỉ là có khả năng ấy. Khả năng này có thể hoà nhập và ghi lại những gì được mách bảo rồi đem chia sẻ lại cho con người. Những thành công và thất bại trong nghệ thuật giúp ta dễ dàng nhận ra điều này hơn vì nó không có gắn bó quá mật thiết tới cái tôi mong manh của từng cá nhân.

Tư tưởng huyền bí này đã biến mất vào thời kì Phục Hưng, khi con người được xem là nơi khởi nguồn của tất cả tri thức, nhưng Gilbert tin rằng nếu đem tư tưởng này của người xưa vào hiện đại thì sẽ làm thế giới thêm sống động hơn. Khuynh hướng mà một cá nhân chịu đựng nhiều đau khổ, suy sụp, sau đó trở nên huy hoàng để tạo ra giá trị nghệ thuật đã ngăn cản những người bình thường theo đuổi đam mê sáng tạo của họ.

Dù có hay không một sức mạnh siêu nhiên đằng sau những ý tưởng lớn nhưng để có được những ý tưởng ấy đòi hỏi rất nhiều nỗ lực, và không phải ai cũng có thể chịu đựng được thử thách. Saltz tin rằng những người có tính cách mạnh mẽ, quyết đoán, khi đối diện với khó khăn, họ có thể tự tin theo đuổi những gì họ đam mê.

Saltz cho rằng: “Tất cả chúng ta đều có những điểm yếu và điểm mạnh nhất định. Vấn đề chỉ là cách bạn làm thế nào để hạn chế những điểm yếu và tập trung phát huy điểm mạnh để đạt được mục tiêu mà bạn mong muốn.”

Theo Loihayydep.net

Đánh giá bài viết